Articles

 

 

         Articles

De Ontdekking Van Het Accordeon

Part #2 (By Rudy Meulen)

Het leven ging door in onze kleine provinciestad in Overijssel. Dagelijks klonk Radio Veronica in ons huis, totdat de ontvangst 's avonds te slecht was: het station werd na zeven uur 's avonds opgezweept in golven waarvan de toppen een uitstekende ontvangst boden, maar de dalen een onbeluisterbaar piepend resultaat gaven. En in de weekends werd er op zondag geluisterd naar "Muzikaal Onthaal," gepresenteerd door Herman Emmink, naar Radio Oost, dat toen nog anders heette, ik meen RONO, en naar de geheime zenders, met hun Nederlandstalige plaatjes.

 

In een kast in de gang stonden emmers, bezems en een strijkplank. Op de vele schappen stonden onder andere een naaimachine, een stofzuiger en een groot accordeon met een pianoklavier. Dit instrument had mijn vader, na afloop van een bruiloft van een tante gekocht. (Mijn vader speelde accordeon op bruiloften en partijen in onze familie.)

 

Het instrument zou al twintig jaar oud zijn. Het was in de begin jaren zeventig, dus zou het gebouwd zijn in de jaren rond 1950. Ik herinner me dat het een grijs instrument was. "Galanti", prijkte er als merknaam op. Heel af en toe nam mijn vader het instrument ter hand en speelde dan smartlappen en bruiloftsliedjes, oude Nederlandse volksliedjes en Zuidafrikaanse liedjes als Sarie Marais, Suikerbossie en Die grote stad Zaltbommel, Indische liedjes als Taran Boelan en Sarina. Ook speelde hij Rats, Kuch en Bonen, ofwel de Beer Barrel Polka, die toen in mijn oren zeer virtuoos klonk!

 

Het was in de schemerige uren in de avond van koninginnedag 1970, toen hij weer een recital gaf en ik hem vroeg het instrument te mogen vasthouden. Ik was verbijsterd over de omvang en het gewicht van het instrument. Voor een jongen die nog twaalf moet worden is een instrument van een kilo of tien niet niks. Natuurlijk was Vader Jacob het eerste project. Mijn vader verloor als leraar al snel zijn geduld: hij begreep niet dat wat voor hem vanzelfsprekend en gemakkelijk was voor mij nieuw en moeilijk kon zijn.

 

In de dagen die volgden tilde ik met de toestemming van mijn vader dagelijks het zware instrument uit de gangkast om te oefenen. En ik ben daarna altijd vrijwel dagelijks blijven oefenen, tot op de dag van vandaag!

 

Op kostschool in de geurige bossen van de provincie Utrecht, in de eerste klas van de middelbare school leerde ik een jongen kennen die Ferdinand Bast heette. (Alle namen in deze verhalen zijn natuurlijk veranderd om de privacy van de personen te respecteren.) Ik raakte met hem bevriend. Zijn hobby was het knutselen met radio's. Hij leerde mij dat elke radio een heuse zender is! Hij demonstreerde dat als volgt. Hij nam een oude transistorradio, die als "zender" dienst zou doen, zette die aan met de volumeknop op 0 en plaatste die naast een andere transistorradio, de "ontvanger" die hij afgestemd had op een middengolf-frequentie waarop niet door een station werd uitgezonden, een lege frequentie dus. Vervolgens draaide hij aan de afstemknop van de "zender", totdat je een draaggolf hoorde op de "ontvanger".

 

Wat is nu een draaggolf. Stel je voor dat een station, laten we zeggen de middengolfzender van Radio 1, wel in de lucht is, maar er wordt geen muziek en spraak uitgezonden. De zender zendt dan wel uit, al is er dan geen spraak en muziek. Je hoort dan een stilte. Je kunt met de afstemknop van je transistorradio draaien naar links en rechts en hoort dan naast de zender de ruis van de middengolfband, maar op de zender zelf hoor je een stilte. Dat is de draaggolf. (Althans, zo noemden de etherpiraten dat. Voor de wetenschappelijk correctheid van die term sta ik niet in, al lijkt-ie me zeer aannemelijk.) Zo'n draaggolf nu wordt ook stiekem en zonder dat iemand het merkt door elke gewone radio uitgezonden als deze aan staat. Elke radio is dus ook een zender! De kracht van die draaggolf, die door elke gewone radio wordt uitgezonden is maar heel klein, hoogstens een paar meter, maar toch... Dit was de basis van Ferdi's zenderbouw.

 

Ferdi liet dat horen door langzaam aan de afstemknop van de als zender dienst doende transistorradio te draaien, totdat je op een gegeven moment op de ontvangende radio de draaggolf voorbij hoorde komen. Dat klonk als "voef". Hij draaide om het goed te laten horen de afstemknop nog wat heen en weer en je hoorde "voef, voef, voef". Hij stemde dat vervolgens zorgvuldig af en dan hoorde je een zacht zoemende stilte, zoals je die zou horen als Radio 1 uitzendt, maar er geen spraak of muziek is. Trok je de "zendende" radio een eindje weg, dan verdween ook geleidelijk de draaggolf, omdat het bereik maar heel klein was. Je hoorde dan weer het gepiep en geruis van de lege middengolffrequentie.

 

Maar aan een draaggolf alleen heb je niets: er moest natuurlijk op die draaggolf een spraak- of muzieksignaal gezet worden, "modulatie", zoals Ferdi, avond aan avond zetelend en college gevend in het handenarbeidlokaal, dat noemde. Hij loste dat als volgt op. Hij plaatste de "zendende" radio naast de ontvangende radio, nadat hij de achterkant van de behuizing van de zendende radio er had afgeschroefd. De achterkant van de printplaat was nu zichtbaar: honderden soldeerpuntjes. Hij stemde de draaggolf af op een lege frequentie op de ontvangende radio. De "zender" was in de lucht. Intussen had hij een platenspeler klaarstaan waarop een toen al oude LP van The Beatles draaide. De twee stekkertjes van de platenspeler, die normaalgesproken in de stereo-installatie, de tuner-versterker, worden gestoken nam hij in zijn handen, in elke hand één stekker. Hij zette één stekkertje op een willekeurig soldeerpuntje achter op de printplaat van de radio die de draaggolf uitzond, veranderde dat nu en dan van positie, en tipte met het andere stekkertje over de andere soldeerpuntjes, net zo lang tot je, o wonder, op de ontvangende radio de muziek van de plaat van The Beatles hoorde! De "zender" zond nu niet alleen maar de draaggolf uit, maar ook de muziek van The Beatles! Verbijsterend. Maar Ferdi was zomaar niet tevreden. Hij zocht net zolang door met die twee pick-upstekkertjes, tot het signaal, de "modulatie" dus, luid genoeg en van voldoende kwaliteit was. Avonden en avonden deed hij daarover in eindeloos geduld, in het ongezellige licht van het handenarbeidlokaal, niet gestoord door giechelende meisjes die handwerkten, of kleine jochies die schreeuwerig met klei klooiden. Wanneer ik, nieuwsgierige belangstellende leerling, allang enthousiast was over het resultaat, zei Ferdi uit Utrecht: "De kwaolitait isj nog nie bes..." en vervolgde zijn geprik met de pick-upstekkertjes, totdat de "kwaolitait kaat in baakkie, jòchie" was. Dan soldeerde hij op de soldeerpuntjes van de printplaat, waarop de pick-upstekkertjes het beste resultaat gaven een snoertje om de pick up op te kunnen aansluiten.

 

De kritische lezer, die nog niet is afgehaakt omdat het verhaal zo saai is (Welkom, vasthoudende lezer, u wacht een spannend vervolg in Rudy's vervolgverhalencyclus over polka's en piraten) zal zich afvragen wat Ferdi daar nu mee opschoot. Tenslotte reikte de draaggolf van zo'n oude transistorradio maar een paar centimeter. Probeer als radiostation maar eens een groot luisterpubliek te bereiken als je maar een paar centimeter uitzendbereik hebt... Maar dan kende je Ferdi nog niet. Met hetzelfde geduld als waarmee hij de pick-upstekkertjes hun weg had laten vinden achter op de printplaat van de zender, teneinde de beste modulatie te vinden, liet hij nu een stekkertje dansen over de achterkant van de printplaat, dat met een snoertje verbonden was aan de centrale verwarming van het grote kostschoolgebouw. Dit was de "antenne".

 

Wie ook maar een beetje verstand heeft van radio- en zendtechniek heeft nu de slappe lach: de centrale verwarming als antenne...:):):) Die is misschien hoogstens geschikt als aarde, het tegendeel van antenne! Maar ja, zo deed Ferdi het nu eenmaal. Hij prikte geduldig met het stekkertje dat aan de centrale verwarming verbonden was over de soldeerpuntjes achter op de printplaat. De radio die als ontvanger dienst deed liet per prik van Ferdi verschillen horen in de kwaliteit van de draaggolf met Beatle-muziek. Nu eens verdween alles, dan weer werd alles zachter of klonk het vervormd, en dan weer veranderde het signaal in één groot welluidend feest. Op dat moment greep Ferdi dan de ontvangende radio en struinde ermee door het grote gebouw, vervolgens het terrein op en ver daarbuiten, totdat hij tot de slotsom kwam dat zijn zender een voldoende groot bereik moest hebben om reguliere uitzendingen te gaan verzorgen...

 

Soms gebeurde het, dat de strenge, grijze direkteur van het internaat Ferdi tegenkwam, terwijl deze met zijn radiootje tegen zijn oor de draagwijdte van zijn zender uitpeilde. De man haatte de kleine, tengere Ferdi met zijn ongezonde gele huid, zijn veel te wijde truien, zijn vette, sluike haar en zijn ongepolijst Utrechtse accent. Dan greep hij de radio, sloeg Ferdi ermee hard om zijn oren en schreeuwde hem de vreselijkste verwensingen toe. Vervolgens vertrapte hij de radio en schopte Ferdi uit zijn ogen. Ferdi kroop dan zwijgend op de bovenste verdieping van ons stapelbed op de slaapzaal. Het waren de weinige avonden dat zijn flegmatische Utrechtse accent niet klonk. Het bleef dan stil. Enkele dagen later presenteerde Ferdi dan zijn nieuw verworven rommelmarkt-radiootje, lachte: "Gebeiteld", (zijn stopwoordje) en peilde opnieuw het bereik van zijn zender uit, met giga-geduld. Hij begon als het moest weer helemaal opnieuw met het zoeken met het stekkertje-aan-de-verwariming, totdat hij na zijn peil-wandelingen thuiskwam met het beste oordeel over zijn nieuwe zender: "Gebeiteld!" Vanaf dat moment konden we beginnen met onze uitzendingen: het format bepalen, de programma-inhoud vaststellen, de playlists samenstellen en de strategie uitzetten voor het bereiken van een zo groot mogelijk publiek binnen het internaat. En zo werd ik etherpiraat...

 

 

Click on NEXT for another article